Luật bóng đá cơ bản đôi khi là thứ gây tranh cãi nhiều hơn cả một bàn thắng đẹp, đặc biệt là những tình huống về việt vị, VAR hay một quả penalty vào phút cuối. Anh em mình xem bóng đá, không ít lần phải đập bàn vì một quyết định khó hiểu của trọng tài, hay khi công nghệ vào cuộc và bẻ lái trận đấu theo một cách không ai ngờ. Hiểu rõ những quy tắc cốt lõi này không chỉ giúp bạn xem bóng “sướng” hơn, mà còn có thêm lý lẽ để “gáy” với bạn bè sau mỗi trận cầu đỉnh cao.
Việt Vị – Nỗi Ám Ảnh Muôn Thở Của Mọi Tiền Đạo
Đây có lẽ là luật gây tranh cãi, tốn nhiều giấy mực và cả… nước bọt của anh em nhất. Nghe thì phức tạp nhưng bản chất lại khá đơn giản nếu nắm được điểm mấu chốt.
Hiểu đúng về “thời điểm chuyền bóng”
Tất cả chỉ xoay quanh một khoảnh khắc duy nhất: thời điểm trái bóng rời khỏi chân người chuyền. Tại nano giây đó, nếu cầu thủ nhận bóng (người đang được chuyền tới) đứng ở vị trí thấp hơn cầu thủ phòng ngự cuối cùng của đối phương (không tính thủ môn), thì đó là việt vị. Mọi diễn biến sau đó, dù anh ta chạy về từ thế việt vị để nhận bóng, cũng không thay đổi được thực tế.
Khi nào một cầu thủ không bị tính việt vị?
Có vài trường hợp ngoại lệ mà anh em cần nhớ để “cãi” cho đúng:
- Nhận bóng từ quả ném biên.
- Nhận bóng từ quả phạt góc.
- Nhận bóng từ quả phát bóng lên của thủ môn.
- Cầu thủ đứng ở phần sân nhà của mình tại thời điểm bóng được chuyền.
VAR và những vạch kẻ “milimet”
Công nghệ VAR ra đời để làm rõ hơn các tình huống việt vị, nhưng đôi khi nó lại tạo ra những tranh cãi còn lớn hơn. Những vạch kẻ xanh đỏ trên màn hình, đo từng milimet của cái vai hay đầu gối, đã tước đi không biết bao nhiêu siêu phẩm. Cá nhân tôi thấy điều này làm mất đi cảm xúc vỡ òa của một bàn thắng, nhưng phải công nhận, nó đảm bảo sự công bằng tuyệt đối.
Lỗi Dùng Tay Chạm Bóng – Tranh Cãi Bất Tận
Sau việt vị, đây là “đặc sản” của những cuộc tranh luận không hồi kết. Luật của IFAB (Hội đồng Hiệp hội Bóng đá Quốc tế) thay đổi liên tục, khiến ngay cả bình luận viên đôi khi cũng bối rối.
“Bóng chạm tay” hay “tay tìm bóng”?
Đây là yếu tố cốt lõi để xác định lỗi. Trọng tài sẽ xem xét hành động của cầu thủ là chủ động hay bị động. Nếu cầu thủ cố tình vung tay ra để cản bóng, đó chắc chắn là lỗi. Nhưng nếu bóng bất ngờ đập vào tay trong một tình huống không thể phản xạ, quyết định sẽ khó khăn hơn nhiều.
Thế nào là tư thế tay tự nhiên?
Luật mới nhấn mạnh vào việc “khiến cơ thể phình to một cách bất thường”. Ví dụ, một hậu vệ xoạc bóng mà giang cả hai tay sang hai bên như chim đại bàng, nếu bóng chạm tay thì 100% là phạt. Nhưng nếu tay khép sát người trong một pha tranh chấp, khả năng cao sẽ được bỏ qua.
Vai và phần trên cánh tay không phải là lỗi
Đây là một cập nhật quan trọng. Ranh giới lỗi chạm tay được tính từ phần dưới của nách trở xuống. Nếu bóng chạm vào phần vai hoặc phần trên bắp tay (vùng mặc áo phông ngắn tay), tình huống đó được coi là hợp lệ. Anh em cần nhớ kỹ chi tiết này.
Thẻ Phạt – Công Cụ Răn Đe Của Trọng Tài
Thẻ vàng và thẻ đỏ là quyền lực của các vị vua áo đen, dùng để kiểm soát những cái đầu nóng trên sân và đảm bảo trận đấu diễn ra công bằng.
Thẻ vàng và những lỗi “cổ điển”
Một chiếc thẻ vàng được rút ra cho các hành vi phi thể thao nhưng chưa đến mức nghiêm trọng, bao gồm:
- Vào bóng nguy hiểm nhưng chưa triệt hạ.
- Phản ứng thái quá với trọng tài.
- Cố tình câu giờ.
- Cởi áo ăn mừng bàn thắng.
- Ngăn cản một pha đá phạt nhanh của đối thủ.
Thẻ đỏ trực tiếp – Khi nào rút?
Đây là hình phạt nặng nhất trong trận đấu, được áp dụng cho những lỗi cực kỳ nghiêm trọng:
- Pha vào bóng bạo lực, có thể gây chấn thương nặng cho đối phương.
- Ngăn cản một cơ hội ghi bàn rõ rệt của đối thủ một cách trái luật (ví dụ: kéo người khi tiền đạo sắp đối mặt thủ môn).
- Hành vi bạo lực, nhổ nước bọt hoặc sử dụng ngôn từ lăng mạ.
- Lỗi dùng tay chơi bóng để cứu một bàn thua trông thấy (trừ thủ môn trong vòng cấm).
Hai thẻ vàng và hậu quả
Nhận hai thẻ vàng trong cùng một trận đấu tương đương với một thẻ đỏ gián tiếp. Cầu thủ sẽ bị truất quyền thi đấu ngay lập tức và phải rời khỏi sân.
Penalty và Các Quả Đá Phạt Trực Tiếp
Đây là những tình huống có thể định đoạt kết quả của cả một trận đấu, thậm chí là cả một mùa giải.
Điều kiện để có một quả phạt đền
Một quả penalty (phạt đền 11m) sẽ được thổi khi một cầu thủ của đội phòng ngự phạm lỗi với đối phương BÊN TRONG vòng cấm địa của đội nhà. Bất kỳ lỗi nào (kéo áo, xoạc bóng trái phép, đẩy người, dùng tay chơi bóng…) nếu xảy ra trong khu vực 16m50 đều sẽ dẫn đến một quả penalty.
Đá phạt trực tiếp ngoài vòng cấm
Nếu lỗi tương tự xảy ra bên ngoài vòng cấm, đội bị phạm lỗi sẽ được hưởng một quả đá phạt trực tiếp. Bàn thắng có thể được ghi trực tiếp từ cú sút này mà không cần bóng chạm thêm bất kỳ cầu thủ nào.
“Bức tường” và khoảng cách 9m15
Khi có một quả đá phạt trực tiếp, đội phòng ngự được phép lập một hàng rào người để che chắn khung thành. Hàng rào này phải đứng cách điểm đặt bóng một khoảng cách tối thiểu là 9.15 mét (10 yards). Đây là lý do trọng tài thường phải dùng bình xịt bọt trắng để đánh dấu vị trí.
Những Quy Tắc “Nhỏ Mà Có Võ” Thường Bị Bỏ Qua
Bóng đá hiện đại còn có nhiều luật lệ khác mà không phải ai cũng để ý, nhưng chúng lại ảnh hưởng trực tiếp đến chiến thuật và nhịp độ trận đấu.
Luật thay 5 người
Kể từ sau đại dịch Covid-19, hầu hết các giải đấu lớn đã áp dụng luật cho phép thay 5 cầu thủ trong 3 lượt (không tính giờ nghỉ giữa hiệp). Điều này giúp các HLV có nhiều lựa chọn chiến thuật hơn và giảm tải cho cầu thủ trong bối cảnh lịch thi đấu dày đặc.
Thời gian bù giờ được tính thế nào?
Thời gian bù giờ không phải là một con số ngẫu nhiên. Trọng tài thứ tư sẽ cộng dồn tất cả thời gian bóng chết trong hiệp đấu, bao gồm:
- Thời gian thay người.
- Thời gian chăm sóc cầu thủ bị chấn thương.
- Thời gian ăn mừng bàn thắng.
- Thời gian VAR kiểm tra.
- Thời gian bị lãng phí do câu giờ.
Quả ném biên sai luật
Nhiều người nghĩ ném biên rất đơn giản, nhưng sai luật là chuyện bình thường. Cầu thủ phải ném bóng bằng cả hai tay, xuất phát từ phía sau và đưa qua đầu. Đồng thời, cả hai chân phải chạm đất (hoặc ở trên vạch biên) tại thời điểm ném. Ném sai, quyền ném biên sẽ thuộc về đối thủ.
Kết luận
Hiểu rõ luật bóng đá cơ bản không biến bạn thành chuyên gia ngay lập tức, nhưng nó chắc chắn sẽ giúp bạn thưởng thức trận đấu một cách trọn vẹn hơn. Bóng đá hấp dẫn chính bởi những cuộc tranh cãi không hồi kết từ các quyết định của trọng tài hay những phân tích của VAR. Thay vì bực tức, hãy xem đó là một phần của cuộc chơi, là gia vị tạo nên cảm xúc cho môn thể thao vua. Lần tới khi xem bóng cùng bạn bè, bạn đã có đủ kiến thức để phân tích và bảo vệ quan điểm của mình một cách thuyết phục.